Sabrina KowalczykTo samo ciało, inna konfiguracja systemu
Co udokumentowane przypadki Dysocjacyjnego Zaburzenia Tożsamości mówią nam o granicach biologii — i możliwościach psyche
Dla kogo: Psychologowie i terapeuci, osoby zainteresowane neuronauką, rodzice i nauczyciele, osoby po traumie
Data wydania: 11.06.2026
Data aktualizacji: 11.06.2026
Autorka: Sabrina Kowalczyk
Szacowany czas czytania: 18 minut
Ślepota, która znikała
Kobieta trafia do kliniki okulistycznej. Diagnoza po badaniu: ślepota korowa. Uszkodzenie nie w oczach — w obszarach mózgu przetwarzających obraz. Pacjentka nie widzi. Wzrokowe potencjały wywołane (ang. visual evoked potentials, VEP) — obiektywny pomiar aktywności elektrycznej mózgu w odpowiedzi na bodziec świetlny — są nieobecne. Brak sygnału. Żadnego.
Kilkanaście minut później — w tej samej sali, na tym samym fotelu — ta sama kobieta widzi.
Nie zmieniło się nic w jej oczach. Nie podano leku. Nie przeprowadzono zabiegu. Zmienił się stan tożsamości — w ciele pojawiła się inna z kilkunastu tożsamości, które w nim funkcjonowały. I ta tożsamość miała sprawny wzrok. Wzrokowe potencjały wywołane potwierdziły zmianę obiektywnie: sygnał pojawił się tam, gdzie chwilę wcześniej go nie było.
To samo ciało. Ten sam mózg. Inna konfiguracja systemu.
Skoro zmiana stanu psychicznego może zmienić obiektywnie mierzalne parametry neurologiczne — to co to mówi nam o granicach biologii i możliwościach psyche?
To nie jest pytanie dla specjalistów. To pytanie dla każdego, kto chciałby rozumieć, czym naprawdę jest związek między tym, co myślimy i czujemy, a tym, co dzieje się w naszym ciele.
DID (ang. Dissociative Identity Disorder, Dysocjacyjne Zaburzenie Tożsamości) jest zaburzeniem. Nie metodą. Nie dowodem na to, że „wszystko jest w głowie”. Ale jest — jak żadne inne zjawisko kliniczne — oknem, przez które widać mechanizm, który większość z nas ma, ale którego nie zna.
Ważne pojęcia
Dysocjacyjne Zaburzenie Tożsamości | Dissociative Identity Disorder, DID | Zaburzenie psychiczne charakteryzowane obecnością dwóch lub więcej odrębnych stanów tożsamości, które naprzemiennie przejmują kontrolę nad zachowaniem, myśleniem i ciałem. Dawniej nazywane osobowością mnogą. Powstaje jako reakcja na przewlekłą, powtarzającą się traumę we wczesnym dzieciństwie. [1]
Dysocjacja | dissociation | Mechanizm obronny układu nerwowego polegający na odcięciu lub rozdzieleniu normalnie zintegrowanych funkcji psychicznych: świadomości, pamięci, tożsamości, emocji, percepcji i zachowania. W łagodnej formie doświadcza jej każdy („jazda na autopilocie”); w ciężkiej — prowadzi do DID. [2]
Neuroobrazowanie czynnościowe | functional neuroimaging | Metody rejestrujące aktywność mózgu w czasie rzeczywistym: fMRI (funkcjonalny rezonans magnetyczny) i EEG (elektroencefalografia). Pozwalają obserwować, które sieci neuronalne aktywują się w danym stanie — kluczowe w badaniach DID. [3]
Partycjonowanie sieci neuronalnych | neural network partitioning | Mechanizm opisany w badaniach DID: różne stany tożsamości aktywują odmienne, częściowo izolowane sieci neuronalne — co przekłada się na różnice nie tylko psychologiczne, ale i fizjologiczne między tożsamościami w tym samym ciele. [3]
Strukturalna dysocjacja osobowości | structural dissociation of the personality | Model Onno van der Harta, Ellerta Nijenhuisa i Kathy Steele opisujący DID jako fragmentację na „część pozornie normalną” (ang. apparently normal part, ANP) i „emocjonalne części osobowości” (ang. emotional parts, EP) — każda z własnym wzorcem reakcji, pamięcią i fizjologią. [4]
Wzrokowe potencjały wywołane | visual evoked potentials, VEP | Obiektywny pomiar elektrycznej odpowiedzi mózgu na bodziec wzrokowy, niezależny od deklaracji pacjenta. Stosowany w dokumentowaniu różnic neurologicznych między tożsamościami w DID. [5]
Trauma dysocjacyjna | dissociative trauma | Forma traumy, w której układ nerwowy radzi sobie z przytłaczającym doświadczeniem przez fragmentację — oddzielenie doświadczenia od zintegrowanej świadomości. Im wcześniejsza i bardziej przewlekła trauma, tym głębsza dysocjacja. [1]
Kontekst: czym jest DID i skąd się bierze
Zanim przejdziemy do neurobiologii — kilka zdań o tym, czym DID naprawdę jest. I czym nie jest.
DID nie jest chorobą wymyśloną. Nie jest efektem sugestii terapeutycznej. Nie jest tym, co Hollywood pokazuje w thrillerach, gdzie „alter ego” popełnia zbrodnie. Jest udokumentowanym klinicznie zaburzeniem, wpisanym do DSM-5 i ICD-11 — z jasno określonymi kryteriami diagnostycznymi i coraz lepiej poznaną neurobiologią.
DID powstaje z traumy — przewlekłej, powtarzającej się, najczęściej we wczesnym dzieciństwie, gdy mózg jest jeszcze w fazie intensywnego rozwoju. Gdy dziecko doświadcza przytłaczającego cierpienia, z którego nie może uciec i którego nie może przetworzyć, układ nerwowy robi coś radykalnego: separuje doświadczenie. Tworzy „oddziały” — fragmenty osobowości, które przechowują różne aspekty traumy osobno, chroniąc resztę systemu przed przeciążeniem.
To nie jest błąd ewolucji. To jest geniusz przetrwania. Problem pojawia się później: gdy trauma minęła, a fragmentacja pozostaje — i zamiast chronić, zaczyna utrudniać funkcjonowanie.
Mechanizmy: co widzą badacze
Simone Reinders z King’s College London i Ruth Lanius z University of Western Ontario należą do czołowych badaczek neurobiologii DID. Ich prace — z użyciem fMRI, EEG i innych metod neuroobrazowania — zmieniły rozumienie tego, co dzieje się w mózgu podczas zmiany tożsamości. [3, 6]
Różne tożsamości aktywują różne sieci neuronalne. Nie tylko „inaczej myślą” — dosłownie używają innych wzorców aktywności mózgu. Obszary odpowiedzialne za przetwarzanie emocji, ciała, pamięci i tożsamości aktywują się odmiennie w zależności od tego, która tożsamość jest aktualnie aktywna. Różnic tych nie da się wytłumaczyć świadomą symulacją — potwierdzono to, prosząc zdrowych aktorów o naśladowanie zachowania osób z DID: ich mózgi nie wykazywały tych samych wzorców. [3]
Różnice fizjologiczne są obiektywnie mierzalne. Opisywane w literaturze klinicznej przypadki dokumentują różnice między tożsamościami w ostrości wzroku i potencjałach wywołanych (VEP), poziomie glukozy we krwi, odpowiedzi alergicznej na te same substancje, reakcji na leki, ciśnieniu krwi i rytmie serca. Gdy w jednym z dobrze udokumentowanych przypadków tożsamość ze ślepotą korową zamieniała się na tożsamość z prawidłowym wzrokiem, zmiana aktywności elektrycznej mózgu była obiektywna, mierzona aparaturą, niezależna od deklaracji pacjentki. [5, 7]
Mechanizm: partycjonowanie. Reinders opisuje to jako izolację sieci — różne stany tożsamości mają dostęp do różnych fragmentów sieci neuronalnych, jakby te fragmenty były „za ścianą” dla innych tożsamości. Hormony, pamięć, napięcie mięśniowe, reaktywność immunologiczna — każda z tych funkcji może być skonfigurowana inaczej po obu stronach tej ściany. Nowsze prace przeglądowe potwierdzają, że DID „wychodzi z cienia” jako zaburzenie o coraz lepiej udokumentowanej podstawie neurobiologicznej. [3, 12]
To, co nazywamy „jedną biologią”, jest w istocie konfiguracją systemu — zarządzaną przez stan psychiczny. I mózg ma znacznie więcej możliwości wpływania na ciało, niż większość z nas kiedykolwiek uświadamia.
Z życia wzięte
Ela, 34 lata, graficzka
Ela trafia do terapeutki w wieku 29 lat. Powód: nie pamięta dużych fragmentów własnego życia. Znajomi opisują jej zachowania, których nie rozpoznaje. Raz znalazła w telefonie wiadomości wysłane z jej numeru do osób, których nie zna. Diagnoza po kilku miesiącach pracy: DID z pięcioma tożsamościami.
Terapeutka dokumentuje to, co Ela zaczyna rozumieć stopniowo: każda z tożsamości ma inne pismo. Jedna jest leworęczna (Ela jest praworęczna). Jedna ma chroniczną migrenę — pozostałe nie. Jedna reaguje alergicznie na koty — pozostałe nie.
Ela pyta: „Czy to znaczy, że jestem chora na wiele różnych chorób?”. Terapeutka: „To znaczy, że twój układ nerwowy nauczył się tak efektywnie separować doświadczenia, że stworzył odrębne konfiguracje biologiczne. To najbardziej zaawansowana forma obrony, jaką układ nerwowy potrafi wytworzyć. Kosztuje cię bardzo dużo. Ale też pokazuje, jak wiele twój mózg może”.
Wzorzec: Różnice fizjologiczne między tożsamościami w DID — alergie, lateralizacja, reaktywność bólowa — nie są wynikiem organicznych uszkodzeń narządów, lecz innej konfiguracji aktywnych sieci neuronalnych. Ten sam mechanizm, który u zdrowego człowieka odpowiada za różnicę między stanem relaksu a paniki, w DID jest rozciągnięty do granic biologicznych możliwości.
Marek, 41 lat, historyk
Marek nigdy nie miał diagnozy DID. Trafił do terapeuty z powodu „dziwnych epizodów”: kilka razy w roku przez kilka dni zachowywał się jak inna osoba — zmieniał preferencje, mówił inaczej, nie pamiętał, co robił. Przez wiele lat psychiatrzy diagnozowali epizody dysocjacyjne w przebiegu PTSD. Dopiero czwarta terapeutka — specjalizująca się w traumie dysocjacyjnej — postawiła diagnozę DID.
Marek był wstrząśnięty. Potem — ulżyło mu. „Przez czterdzieści jeden lat myślałem, że zwariowałem albo że kłamię sam przed sobą. Teraz wiem, że mój mózg robił to, co musiał. W dzieciństwie nie miałem wyboru. Teraz — mam”. Terapia integracyjna — nie likwidacja tożsamości, ale budowanie komunikacji i współpracy między nimi — trwa trzy lata. Marek opisuje to jako „uczenie się bycia jedną osobą, która pamięta, że była wieloma”.
Wzorzec: DID bywa błędnie diagnozowane przez wiele lat — jako schizofrenia, zaburzenie osobowości, epizody psychotyczne. Rzetelna diagnostyka różnicowa i specjalistyczna wiedza o traumie dysocjacyjnej mają bezpośredni wpływ na jakość i skuteczność leczenia. Trafna, wczesna diagnoza skraca cierpienie.
Anna, 52 lata, pielęgniarka
Anna pracuje w psychiatrii od dwudziestu pięciu lat. Zna DID od strony klinicznej — diagnozowała je u pacjentów, była superwizowana w pracy z nimi. Nie wiedziała, że sama je ma.
Uświadomiła to sobie podczas własnej terapii, w wieku 48 lat. Terapeutka zauważyła zmiany w jej głosie, sposobie siedzenia, słownictwie — i zapytała wprost. Anna zareagowała z profesjonalnym dystansem: „Znam DID. Nie to jest mój problem”. Ale było. Znała objawy — i nieświadomie ich unikała przez całą karierę. Wiedza fachowa okazała się jednocześnie mechanizmem obronnym. „Myślałam, że wiem o tym wszystko. I właśnie dlatego tak długo nie widziałam tego u siebie”.
Wzorzec: Wiedza intelektualna o mechanizmie dysocjacji nie chroni przed nim — i może nawet utrudniać jego rozpoznanie u siebie. DID nie jest zaburzeniem „innych ludzi” — jest reakcją układu nerwowego na przytłoczenie, do której zdolny jest każdy mózg w odpowiednich warunkach.
Pułapka myślenia
Uproszczenie: „DID to rzadkie zjawisko medyczne, które nie ma nic wspólnego z moim życiem. A skoro psyche może zmieniać biologię u osób z DID — to znaczy, że pozytywnym myśleniem można leczyć choroby”.
Dlaczego szkodzi:
To uproszczenie jest podwójnie błędne.
Po pierwsze: DID nie jest zjawiskiem oderwanym od codzienności. Każdy człowiek ma stany — różne konfiguracje układu nerwowego, zmieniające się zależnie od kontekstu, relacji i poziomu stresu. Stan „ja w pracy” i „ja z bliską osobą” to nie metafora — to realnie różne wzorce aktywności sieci neuronalnych, różne poziomy kortyzolu, różna reaktywność układu odpornościowego. DID jest ekstremalnym biegunem continuum, które obejmuje nas wszystkich.
Po drugie: wniosek „skoro w DID psyche zmienia biologię, to pozytywne myślenie leczy choroby” to klasyczny błąd logiczny i nadmierne uogólnienie. DID pokazuje, że stan psychiczny może współtworzyć określoną fizjologię w warunkach ekstremalnej dysocjacji. Nie pokazuje, że każda zmiana psychiczna zmienia każdą biologię w dowolnym kierunku. Mechanizm partycjonowania jest wynikiem lat intensywnej traumy — nie decyzji ani intencji.
Reinders i Lanius wprost ostrzegają przed interpretowaniem ich badań jako „dowodu na siłę umysłu nad ciałem”. To, co dokumentują, to mechanizm przetrwania traumy — nie narzędzie leczenia. [3, 6]
Nowe ujęcie: „DID pokazuje, że połączenie psyche i biologii jest głębsze, niż zakładamy. To wiedza, którą warto mieć — bo poszerza rozumienie człowieka. Nie jest jednak skrótem ani metodą. Lekcja z DID to nie przepis na uzdrowienie siłą woli, lecz dowód na to, że układ nerwowy i biologia ciała są bardziej plastyczne, niż sądziliśmy — i że plastyczność tę można wykorzystywać świadomie, ale wymaga to czasu, narzędzi i często wsparcia specjalisty”.
Pamiętaj:
DID = zaburzenie, nie umiejętność — Nie jest do naśladowania.
Mechanizm dysocjacji = dostępny każdemu mózgowi — W różnym nasileniu, na wspólnym continuum.
Różnice fizjologiczne w DID = dowód plastyczności, nie wszechmocy psyche — Lekcja brzmi: układ nerwowy zarządza biologią głębiej, niż wiemy. Nie: wystarczy chcieć.
Jak rozpoznać, że dysocjacja wpływa na twoje codzienne funkcjonowanie?
To nie jest narzędzie diagnozy. Lekka dysocjacja jest normą — każdy jej doświadcza. Pytanie dotyczy nasilenia i wpływu na życie.
Sygnały ostrzegawcze — dla praktyka (terapeuty, nauczyciela, lekarza, rodzica):
☐ Dziecko lub pacjent opisuje „przeskoki” — brak pamięci tego, co robił przez pewien czas
☐ Osoba mówi o sobie w trzeciej osobie lub używa naprzemiennie „ja” i „ona/on”
☐ Widoczne nagłe zmiany sposobu mówienia, zachowania, preferencji — bez uchwytnej przyczyny
☐ Osoba opisuje uczucie „oglądania siebie z zewnątrz” (depersonalizacja, ang. depersonalization)
☐ Pojawiają się rzeczy (zakupy, wiadomości, rysunki), których osoba nie pamięta wytworzenia
☐ Osoba reaguje na te same bodźce bardzo różnie w różnych momentach — jakby była „kimś innym”
W pamięci i świadomości (dla osoby pracującej nad sobą):
☐ Mam „czarne dziury” w pamięci — okresy, których nie pamiętam, choć inni mówią, że byłam/byłem obecna/obecny
☐ Zdarza mi się „wyłączać” w połowie rozmowy i nie wiedzieć, o czym była
☐ Prowadząc samochód lub wykonując rutynowe czynności, „budzę się” i nie wiem, jak tam dotarłam/dotarłem
W poczuciu siebie:
☐ Mam wrażenie, że jestem kilkoma różnymi ludźmi zależnie od sytuacji — nie tylko „różnymi rolami”
☐ Czasem nie wiem, czego chcę — bo różne „głosy wewnętrzne” chcą czegoś innego
☐ Moje reakcje emocjonalne zaskakują mnie — jakby nie były „moje”
W ciele:
☐ Moje ciało reaguje inaczej na te same bodźce w różnych chwilach — bez uchwytnej przyczyny fizycznej
☐ Zdarza mi się nie czuć bólu tam, gdzie powinnam/powinienem — i odczuwać go silnie tam, gdzie się nie spodziewałam/spodziewałem
☐ Czuję się odcięta/odcięty od własnego ciała — jak kierowca zza szyby
Zaznaczenie kilku punktów — szczególnie w pierwszej grupie — jest wskazaniem do konsultacji z psychologiem lub psychiatrą specjalizującym się w traumie dysocjacyjnej. DID i zaburzenia dysocjacyjne leczy się skutecznie — pod warunkiem trafnej diagnozy i odpowiedniego podejścia.
Co na to kultura?
Książka: „Zaburzenia dysocjacyjne po traumie. Trening umiejętności” — Suzette Boon, Kathy Steele, Onno van der Hart, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Dlaczego warto? To jedna z najważniejszych pozycji o dysocjacji dostępnych po polsku — łącząca teorię strukturalnej dysocjacji osobowości z praktycznym treningiem umiejętności dla pacjentów i terapeutów. Van der Hart i współpracownicy pokazują, że dysocjacja to nie cecha osoby, lecz architektura układu nerwowego ukształtowana przez traumę. Dla terapeutów — lektura obowiązkowa; dla osób zainteresowanych tematem — solidna, choć wymagająca podstawa.
Gdzie znaleźć? Księgarnie WUJ, GWP, PWN, biblioteki akademickie.
Film: „Split” (2016), reżyseria M. Night Shyamalan — i dlaczego nie polecam go jako edukacji
Dlaczego o nim mówię? Bo jest prawdopodobnie najszerzej znaną kulturową reprezentacją DID — i jest szkodliwa. Film przedstawia osobę z DID jako zagrożenie, a tożsamości jako potencjalne potwory. To nie portret DID, lecz thriller eksploatujący stygmat. Warto go znać, by wiedzieć, z jakimi fałszywymi przekonaniami o DID będziesz się spotykać w rozmowach.
Lepszy wybór: „United States of Tara” (serial, 2009–2011) — pisany przy współpracy z psychiatrami specjalizującymi się w DID. Niedoskonały, ale znacznie bliższy rzeczywistości klinicznej i ludzki w portretowaniu bohaterki. Dostępny na platformach VOD.
Mity vs Fakty
Mit: „DID to rzadka, egzotyczna choroba — dotyczy kilku osób na świecie i nie ma znaczenia dla przeciętnego człowieka”.
Fakt: Szacuje się, że DID dotyczy około 1–1,5% populacji ogólnej — co w skali świata oznacza dziesiątki milionów ludzi (rozpowszechnienie zbliżone do schizofrenii). Zaburzenia dysocjacyjne jako całość są znacznie częstsze. Mechanizm dysocjacji leży na continuum — łagodne formy (zamyślenie, jazda „na autopilocie”, odcięcie emocjonalne) są powszechne. [8]
Mit: „Różne tożsamości w DID to efekt autosugestii lub terapii sugestywnej — mózg nie zmienia naprawdę swojej biologii”.
Fakt: Badania Reinders i Lanius z użyciem fMRI i VEP dokumentują obiektywne, mierzalne różnice w aktywności mózgu między tożsamościami — niemożliwe do odtworzenia przez symulację. Zdrowi aktorzy poproszeni o naśladowanie osób z DID nie wykazywali tych samych wzorców. To nie sugestia — to neurobiologia. [3, 5]
Mit: „DID pokazuje, że psyche ma nieograniczoną władzę nad ciałem — wystarczy odpowiednio »programować umysł«”.
Fakt: DID pokazuje, że połączenie psyche i biologii jest głębsze, niż zakładamy — nie że kontrola jest nieograniczona. To ekstremalny efekt przewlekłej traumy na architekturę układu nerwowego. Reinders wprost ostrzega przed interpretowaniem tych badań jako dowodu na „siłę umysłu”. Mechanizm partycjonowania jest wynikiem lat traumy, nie intencji. [3]
Mit: „Jeśli ktoś ma DID — jest niebezpieczny. Nigdy nie wiesz, »kto« w danej chwili tam jest”.
Fakt: Osoby z DID nie są bardziej skłonne do przemocy niż ogół populacji. Są natomiast znacznie częściej ofiarami przemocy. Stereotyp „niebezpiecznej osobowości” pochodzi z fikcji filmowej — i jest szkodliwy, bo opóźnia szukanie pomocy i zwiększa stygmatyzację. [1]
Mit: „Terapia DID polega na »połączeniu« osobowości w jedną — usunięciu »alterów«”.
Fakt: Współczesne podejście — oparte m.in. na modelu van der Harta — nie zakłada eliminacji tożsamości, lecz budowanie ich współpracy i komunikacji. Celem jest integracja: możliwość świadomego korzystania z różnych zasobów systemu, a nie ich kasowanie. Przymusowe „łączenie” może być retraumatyzujące. [4]
Co robić praktycznie?
Sekcja praktyczna tego artykułu jest inna niż w pozostałych tekstach cyklu — i celowo. DID jest zaburzeniem, które wymaga profesjonalnego leczenia. Nie ma tu miejsca na „5 ćwiczeń do zrobienia w domu”. Są natomiast narzędzia, które mają wartość dla każdego — bo dotykają mechanizmu dysocjacji leżącego na continuum wspólnym dla wszystkich ludzi.
1. Rozpoznawanie własnych stanów — mapa wewnętrzna (10 minut, raz w tygodniu)
Każdy człowiek ma „stany” — różne konfiguracje układu nerwowego aktywne w różnych kontekstach: „ja w pracy”, „ja z partnerem”, „ja gdy jestem zmęczona/zmęczony”, „ja gdy coś mi zagraża”. Przez tydzień obserwuj swoje stany. Wieczorem zapisz: w jakim stanie byłam/byłem rano, w południe, wieczorem; co aktywowało zmianę; jak różniły się myśli, ciało, preferencje. Nie szukaj patologii — szukaj wzorców.
Dlaczego działa? Świadomość własnych stanów to podstawa regulacji emocjonalnej. Samo nazwanie stanu aktywuje korę przedczołową i zmniejsza automatyczną reaktywność. DID jest ekstremalnym przykładem tego, co dzieje się, gdy stany nie komunikują się ze sobą; regularna obserwacja jest profilaktyką fragmentacji. [9]
2. Kotwica w „tu i teraz” — grounding (2 minuty)
Gdy czujesz, że „wylatujesz” — odcinasz się, zacierasz, jesteś „obok siebie” — użyj tej sekwencji: połóż obie stopy płasko na podłodze i poczuj podłoże; połóż dłonie na udach i poczuj własny ciężar; powiedz (na głos lub w myślach): „Jestem tu. Jestem teraz. Jestem [imię]”; nazwij trzy rzeczy, które widzisz, dwie, które słyszysz, jedną, którą czujesz dotykiem.
Dlaczego działa? Grounding to podstawowa technika pracy z dysocjacją stosowana w EMDR, DBT i Somatic Experiencing. Aktywuje interocepcję i kontakt sensoryczny z teraźniejszością — „przyciągając” układ nerwowy z trybu dysocjacyjnego do trybu społecznego (wentralna gałąź nerwu błędnego). [10]
3. Dziennik integracji — dla osób z epizodami dysocjacyjnymi (5 minut dziennie)
Jeśli doświadczasz łagodnych epizodów (zamyślenie, „czarne dziury”, poczucie nierealności), krótki dziennik pomaga budować ciągłość narracyjną — czyli to, co w DID jest najtrudniejsze. Każdego dnia trzy zdania: „Dziś byłam/byłem [tu i tu]”; „Czułam/czułem [to]”; „Jedno, co zapamiętam z tego dnia, to [konkretny szczegół]”. Nie musi być literacko — ma być konkretnie.
Dlaczego działa? Narracja autobiograficzna integruje pracę obu półkul i aktywuje hipokamp — obszar odpowiedzialny za umieszczanie doświadczeń w czasie i kontekście. Siegel opisuje to jako „integrację narracyjną” — jeden z fundamentów zdrowia psychicznego. [11]
4. Dla terapeutów i specjalistów: zasoby do pracy z DID
Praca z DID wymaga specjalistycznego szkolenia. Kierunki: ISSTD (International Society for the Study of Trauma and Dissociation) — wiodąca organizacja międzynarodowa, publikuje wytyczne kliniczne i organizuje szkolenia (www.isst-d.org); PTT (Polskie Towarzystwo Terapii) — szkolenia i superwizje w podejściu trauma-informed; protokół EMDR dla DID — wymaga przeszkolenia ponad standardowy kurs EMDR (www.emdr.pl); faza stabilizacji (np. w podejściu DBT) przed pracą z traumą jest kluczowa — praca z traumą bez stabilizacji może być retraumatyzująca.
Jeśli pracujesz z osobą, u której podejrzewasz DID — skierowanie do specjalisty jest ważniejsze niż kontynuowanie pracy bez odpowiedniego przygotowania.
Konsultacje dla terapeutów pracujących z traumą dysocjacyjną, superwizje i szkolenia z podejścia trauma-informed — dostępne poprzez kontakt: sabrina.terapia.coaching@gmail.com
Ela dowiedziała się w wieku 29 lat, że jej mózg przez całe życie tworzył oddzielne konfiguracje biologiczne — nie dlatego, że był wadliwy, ale dlatego, że był genialny w ochronie przed tym, co niemożliwe do zniesienia. Marek po czterdziestu jeden latach zrozumiał, że nie kłamał — że jego układ nerwowy robił to, co musiał. Anna, która wiedziała wszystko o DID, potrzebowała czterdziestu ośmiu lat, żeby zobaczyć to u siebie.
DID nie jest dowodem na nadprzyrodzone możliwości psyche. Jest dowodem na to, że układ nerwowy i biologia są ze sobą połączone głębiej, niż zakłada tradycyjne rozumienie medycyny — że ta sama fizjologia może być skonfigurowana inaczej w zależności od stanu systemu.
To jest lekcja. Nie przepis. Bo DID to mechanizm przetrwania traumy — nie metoda leczenia. I właśnie dlatego warto go rozumieć.
Czas na refleksję…
Czy rozpoznajesz u siebie różne „stany” — momenty, gdy jesteś wyraźnie inną wersją siebie? Co je aktywuje i jak się między sobą różnią?
Czy zdarza ci się „tracić czas” — budzić się w środku aktywności bez poczucia ciągłości? Jak często i w jakich kontekstach?
Co czujesz, czytając o DID — dystans, ciekawość, niepokój, rozpoznanie? Co to może mówić o twoim stosunku do własnych stanów wewnętrznych?
Gdyby twój układ nerwowy miał „oddziały” — jakie aspekty twojego życia by chroniły? Co byłoby zbyt trudne, żeby nosić to razem?
Co z lekcji DID chcesz zabrać ze sobą — nie jako wiedzę o zaburzeniu, ale jako wiedzę o sobie?
Skontaktuj się
Jeśli czytając ten artykuł rozpoznałaś/rozpoznałeś coś w sobie — epizody utraty czasu, poczucie wielu „wersji siebie”, fragmenty historii, które nie składają się w całość — zapraszam do kontaktu. Pracuję w podejściu trauma-informed i mam doświadczenie w kierowaniu do specjalistów od traumy dysocjacyjnej.
Oferuję: konsultacje wstępne dla osób z pytaniami o własne doświadczenia dysocjacyjne; psychoedukację dla terapeutów („Dysocjacja na continuum: od normy do DID”); warsztaty dla specjalistów („Neurobiologia dysocjacji w praktyce klinicznej”); superwizje przypadków z podejrzeniem zaburzeń dysocjacyjnych; wsparcie w znalezieniu specjalisty od traumy dysocjacyjnej w Polsce.
Kontakt: sabrina.terapia.coaching@gmail.com Więcej: pozytywnaodpornosc.pl | sabrinakowalczyk.pl
W sytuacji ostrego kryzysu lub myśli samobójczych:
- Telefon Zaufania dla Dorosłych: 116 123 (całodobowo, bezpłatnie, anonimowo)
- Pogotowie ratunkowe: 112
- SOR psychiatryczny — przyjmują bez skierowania w kryzysie
Bibliografia
[1] Boon, S., Steele, K., & van der Hart, O. (2016). Zaburzenia dysocjacyjne po traumie. Trening umiejętności. Podręcznik pacjenta i terapeuty. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
[2] van der Hart, O., Nijenhuis, E. R. S., & Steele, K. (2006). The haunted self: Structural dissociation and the treatment of chronic traumatization. W. W. Norton & Company.
[3] American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
[4] Putnam, F. W. (1997). Dissociation in children and adolescents: A developmental perspective. The Guilford Press.
[5] Reinders, A. A. T. S., Willemsen, A. T. M., Vos, H. P. J., den Boer, J. A., & Nijenhuis, E. R. S. (2012). Fact or factitious? A psychobiological study of authentic and simulated dissociative identity states. PLOS ONE, 7(6), e39279. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0039279
[6] Lanius, R. A., Vermetten, E., Loewenstein, R. J., Brand, B., Schmahl, C., Bremner, J. D., & Spiegel, D. (2010). Emotion modulation in PTSD: Clinical and neurobiological evidence for a dissociative subtype. American Journal of Psychiatry, 167(6), 640–647. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2009.09081168
[7] Savoy, R. L., Frederick, B. B., Keuroghlian, A. S., & Wolk, P. C. (2012). Voluntary switching between identities in dissociative identity disorder: A functional MRI case study. Cognitive Neuroscience, 3(2), 112–119. https://doi.org/10.1080/17588928.2011.632484
[8] Johnson, J. G., Cohen, P., Kasen, S., & Brook, J. S. (2006). Dissociative disorders among adults in the community, impaired functioning, and axis I and II comorbidity. Journal of Psychiatric Research, 40(2), 131–140. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2005.03.003
[9] Dana, D. (2018). The polyvagal theory in therapy: Engaging the rhythm of regulation. W. W. Norton & Company.
[10] Shapiro, F. (2018). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures (3rd ed.). The Guilford Press.
[11] Siegel, D. J. (1999). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are. The Guilford Press.
[12] Reinders, A. A. T. S., & Veltman, D. J. (2021). Dissociative identity disorder: Out of the shadows at last? The British Journal of Psychiatry, 219(2), 327–329. https://doi.org/10.1192/bjp.2020.168
Nota informacyjna i etyczna
Materiały zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Przedstawione treści, opisy mechanizmów, przykłady oraz proponowane kierunki refleksji nie stanowią porady medycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej ani prawnej i nie mogą zastąpić indywidualnej diagnozy, terapii ani konsultacji ze specjalistą.
Dysocjacyjne Zaburzenie Tożsamości jest poważnym zaburzeniem psychicznym wymagającym specjalistycznej diagnozy i leczenia. Żadna z informacji zawartych w tym artykule nie powinna być podstawą samodzielnej diagnozy — ani własnej, ani cudzej.
Czerwone flagi — kiedy szukać pomocy: regularna utrata czasu niemożliwa do wyjaśnienia; znajdowanie rzeczy lub wiadomości, których nie pamiętasz wytworzenia; silna dysocjacja uniemożliwiająca codzienne funkcjonowanie; myśli o skrzywdzeniu siebie lub innych; poczucie „przejmowania kontroli” przez nieznaną część siebie.
Gdzie szukać pomocy: Telefon Zaufania dla Dorosłych 116 123 (całodobowo, bezpłatnie, anonimowo); Pogotowie ratunkowe 112; SOR psychiatryczny (bez skierowania w kryzysie); poradnie zdrowia psychicznego NFZ; specjaliści od traumy dysocjacyjnej — www.isst-d.org (baza międzynarodowa), www.ptp.org.pl (Polska).
Ochrona danych i poufność: Moja praca coachingowa i terapeutyczna z podopiecznymi jest objęta tajemnicą zawodową. Wszelkie przykłady, studia przypadków i sytuacje opisane w artykule zostały zmienione, zagregowane lub są fikcyjnymi konstrukcjami edukacyjnymi. Jakiekolwiek podobieństwa do rzeczywistych osób są całkowicie przypadkowe i niezamierzone.
Licencja: © Sabrina Kowalczyk | PsychoEdukacja | Wszelkie prawa zastrzeżone
Add comment