Ciąża w przemocy – jak stres matki kształtuje świat nienarodzonego dziecka

Odkryj, dlaczego ciało matki – azyl dla dziecka – może stać się pierwszą linią frontu, i jak biochemia strachu programuje mózg przed narodzinami

Dla kogo: Kobiety w ciąży, psychologowie, położne, lekarze ginekologowie-położnicy
Data wydania: 09.10.2025r
Data aktualizacji: 27.01.2026r
Autorka: Sabrina Kowalczyk
Szacowany czas czytania: 19 min

Serce w klatce

Istnieje na świecie więź niezrównana – dwa serca bijące w jednym ciele. W czasie ciąży ta bliskość jest absolutna, a łożysko staje się mostem, przez który przepływa życie. Tlen, składniki odżywcze, przeciwciała – wszystko to, co chroni i buduje.

Co jednak dzieje się, gdy rytm jednego z tych serc zostaje dramatycznie zakłócony przez strach i ból?

Kiedy ciało matki – azyl dla dziecka – staje się jednocześnie pierwszą linią frontu? Kiedy dłonie, które powinny chronić, zaciskają się w pięści, a słowa miłości zastępuje cisza pełna napięcia?

Przyjrzymy się, jak ten niewidzialny, ale intensywny chaos wpływa na cichego świadka w jej wnętrzu. Bo choć dziecko w brzuchu nie widzi, nie słyszy słów – czuje. Czuje biochemię. Czuje rytm. Czuje burzę.

Badanie w Lublinie (2013): 59,7% kobiet ciężarnych doświadczyło przemocy wielowymiarowej, w tym fizycznej (60,6%) i seksualnej (57,1%) [1].

Co dociera do dziecka, gdy matka doświadcza chronicznego lęku, przemocy fizycznej lub głębokiego poczucia beznadziei? I dlaczego okres, który kojarzymy z największą ochroną, może stać się czasem największego biologicznego zagrożenia?

Okres ciąży to czas, gdy informacja jest wszechobecna – aplikacje liczą tygodnie, media społecznościowe pokazują idealne brzuszki, a fora pełne są pytań o ser pleśniowy.

W tym gąszczu diet, ćwiczeń i wyprawek zagłuszamy sygnały ostrzegawcze ciała. Brakuje mądrych, głębokich rozmów o cieniach macierzyństwa – o traumie i jej biologicznym koszcie.

Ważne pojęcia

Przemoc fizyczna w ciąży (intimate partner violence during pregnancy, IPV) | Działanie celowe lub zaniechanie prowadzące do fizycznego urazu lub zagrożenia zdrowia kobiety w okresie ciąży. Może to być bezpośredni atak (uderzenie, kopnięcie w okolicę brzucha), wymuszenie upadku, ograniczanie dostępu do opieki medycznej [2].

Oś HPA (Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis) – oś podwzgórze-przysadka-nadnercza | Główny system reagowania na stres w organizmie. Działa jak system alarmowy: podwzgórze wykrywa zagrożenie, przysadka wysyła sygnał, nadnercza produkują kortyzol. W sytuacji przewlekłej traumy pozostaje włączony non-stop [3].

Allostaza i obciążenie allostatyczne (allostatic load) | Allostaza to zdolność organizmu do utrzymania równowagi poprzez ciągłe dostosowywanie się do zmieniających się warunków. Obciążenie allostatyczne to długotrwały koszt tej adaptacji – jak silnik pracujący na wysokich obrotach bez przerwy [4].

Epigenetyka prenatalna (prenatal epigenetics) | Zmiany w ekspresji genów płodu (włączanie lub wyłączanie określonych „przełączników” genetycznych) wywołane czynnikami środowiskowymi, takimi jak poziom kortyzolu matki. To nie zmienia samego DNA – zmienia sposób, w jaki geny są odczytywane [5].

Programowanie płodowe (fetal programming / DOHaD – Developmental Origins of Health and Disease) | Proces, w którym płód adaptuje struktury i funkcje swoich organów do przewidywanych warunków środowiskowych. Jeśli biochemiczne sygnały wskazują na „świat niebezpieczny”, płód programuje się na tryb przetrwania [6].

Bariera łożyskowa (placental barrier) | Nie jest to hermetyczna ściana – to selektywny filtr. Przepuszcza tlen, glukozę, przeciwciała. Ale przepuszcza też hormony stresu, szczególnie gdy ich poziom jest chronicznie podwyższony [7].

Od psychiki do biochemii – jak działa cykl traumy

Kiedy ciało matki doświadcza zagrożenia – czy to fizycznego (uderzenie, upadek), czy chronicznego psychicznego (ciągły lęk, niemożność ucieczki) – uruchamia system alarmowy. To nie jest słabość charakteru. To archaiczny, mądry mechanizm przetrwania, który powstał miliony lat temu [3].

Biologiczny cykl traumy: od matki do dziecka

1. Bodziec: Chroniczna przemoc lub ostry uraz

Ciało wykrywa zagrożenie. Może to być fizyczny atak, ale także chroniczny lęk przed kolejnym epizodem przemocy, izolacja, brak kontroli nad własnym życiem.

2. Interpretacja: Mózg matki postrzega trwałe zagrożenie

Niezależnie od świadomej woli, podwzgórze ocenia sytuację jako niebezpieczną. Włącza tryb przetrwania.

3. Reakcja matki: Uruchomienie Osi HPA

Podwzgórze → przysadka → nadnercza. Zalew adrenaliny (natychmiastowa reakcja) i kortyzolu (długotrwałe utrzymanie czujności). Serce bije szybciej, oddech płytszy, mięśnie napięte. Ciało jest gotowe do walki lub ucieczki [3].

4. Transfer przez łożysko

Kortyzol, jako niewielka cząsteczka, przekracza barierę łożyskową. Nie jest to celowe „szkodzenie” – to po prostu właściwość chemiczna hormonu. Część kortyzolu matki dociera do krążenia płodu [7].

5. Reakcja płodu: Epigenetyczne „programowanie”

Płód nie ma świadomości, ale jego rozwijający się organizm reaguje na sygnały biochemiczne. Jeśli te sygnały wskazują „świat niebezpieczny”, włączają się mechanizmy adaptacyjne: przyspieszenie dojrzewania niektórych układów, spowolnienie innych, zmiana ustawień systemu stresowego. Płód przygotowuje się do świata pełnego zagrożeń [5, 6].

6. Utrwalenie: Zwiększona podatność w przyszłości

Te wczesne adaptacje mogą prowadzić do zwiększonej reaktywności na stres, większej czujności, trudności w regulacji emocji w późniejszym życiu. To nie wyrok – to podatność, którą można złagodzić bezpiecznym środowiskiem po narodzinach [8].

Co mówi nauka?

Epidemiologia przemocy w ciąży: Przeglądy systematyczne wskazują, że przemoc fizyczna dotyka od 4% do nawet 20% kobiet w ciąży w różnych populacjach. Kobiety doświadczające przemocy mają zwiększone ryzyko przedwczesnego porodu (o 40-60%), niskiej masy urodzeniowej dziecka oraz komplikacji okołoporodowych [2].

Kortyzol i rozwój mózgu płodu: Badania neuroobrazowe wskazują, że przewlekle podwyższony poziom kortyzolu matki może wpływać na rozwój struktur mózgu płodu odpowiedzialnych za regulację emocji – szczególnie hipokampa i ciała migdałowatego [9].

Skutki długoterminowe: Badania longitudinalne sugerują, że dzieci matek, które doświadczyły przewlekłego stresu w ciąży, mogą wykazywać większą reaktywność na stres, zwiększone ryzyko lęku czy trudności w regulacji emocji. Jednak jakość środowiska po narodzinach odgrywa kluczową rolę protektywną [8].

Z życia wzięte

Ania, 32 lata – ostry stres vs. przewlekła trauma

III trymestr ciąży. Dostała wyniki badań prenatalnych wskazujące na nieprawidłowość. Przez tydzień żyła w lęku, zanim kolejne badanie wykluczyło problem.

Ten ostry stres był intensywny, ale krótkotrwały. Jej Oś HPA uruchomiła się, ale potem wyłączyła. System wrócił do równowagi.

Po porodzie Ania opowiada terapeutce: „Myślałam, że ten tydzień zniszczył mojej córce życie. Ale lekarz powiedział, że to był krótki stres – mózg wie, jak sobie z tym poradzić. Inaczej niż gdybym żyła w strachu przez całą ciążę.”

Wzorzec: Ostry stres (krótkotrwały) ≠ przewlekła trauma. System alarmowy uruchamia się i wyłącza – to naturalna, adaptacyjna reakcja. Długotrwały koszt ponosi organizm dopiero przy przewlekłym stresie.

Marta, 28 lat – ciąża w cieniu przemocy

Cała ciąża. Jej partner jest nieprzewidywalny – raz czuły, raz agresywny. Marta nigdy nie wie, co ją czeka wieczorem. Śpi płytko, budzi się na każdy dźwięk. Jej ciało jest w stanie permanentnej gotowości.

Oś HPA nigdy nie ma szansy się wyłączyć. To stan hiperczujności – ciągłej, wyczerpującej, biologicznie kosztownej.

Po porodzie Marta trafia do terapeutki z poczuciem winy: „Krzywdziłam ją, zanim się urodziła. To moja wina.”

Terapeutka pyta: „Czy kontrolowałaś swoją Oś HPA? Czy mogłaś wyłączyć produkcję kortyzolu siłą woli?”

Cisza.

„Twoje ciało robiło jedyne, co mogło – próbowało cię chronić. To nie była twoja decyzja. To była biologia. Twoja jedyna odpowiedzialność teraz to budowanie dla niej bezpieczeństwa. I robisz to – jesteś tutaj.”

Wzorzec: Przewlekła trauma (ciągła hiperczujność) ≠ ostry stres. System alarmowy włączony non-stop = obciążenie allostatyczne. Programowanie płodowe to podatność, nie wyrok – można ją złagodzić bezpiecznym środowiskiem.

Kasia, 30 lat – droga od winy do odpowiedzialności

Kilka miesięcy po porodzie. Przez całą ciążę żyła w związku z przemocą. Kiedy urodziła córkę, wiedziała, że musi odejść – i odeszła.

Teraz siedzi u terapeutki i płacze: „Krzywdziłam ją, zanim się urodziła. To moja wina, że będzie miała problemy.”

Terapeutka odpowiada: „Trauma to nie porażka charakteru, lecz biologiczna rana. Twoje ciało próbowało cię chronić. Nie miałaś kontroli nad Osią HPA. Ale masz kontrolę nad tym, co robisz teraz – budujesz dla niej bezpieczeństwo. To akt odwagi.”

Kasia zaczyna terapię skupioną na więzi matka-dziecko. Po roku mówi: „Nie mogłam zmienić tego, co było. Ale mogę zmienić to, co będzie.”

Wzorzec: Wina vs. odpowiedzialność. Mechanizmy biologiczne nie są winą – są reakcją na zagrożenie. Budowanie bezpiecznego środowiska po narodzinach to potężny czynnik chroniący dziecko.

Pułapka myślenia

Uproszczenie: „Skoro nauka mówi, że stres matki wpływa na dziecko, to jeśli nie jestem w stanie się uspokoić, jestem złą matką i krzywdzę swoje dziecko.”

Dlaczego szkodzi:

To myślenie zamienia traumę w wtórne poczucie winy, co dodatkowo podnosi poziom kortyzolu i zamyka w pułapce. Blokuje to poszukiwanie pomocy. Kobieta zaczyna się izolować, myśląc „jestem zbyt zepsuta, żeby komukolwiek o tym powiedzieć”. Obwinia siebie za reakcję biologiczną, na którą nie ma bezpośredniej kontroli [4].

Drugie niebezpieczeństwo: samobójcze koło. Wina → więcej kortyzolu → więcej winy → jeszcze więcej kortyzolu. Organizm nie ma szansy na reset.

Nowe ujęcie: „Moje ciało jest teraz w trybie przetrwania i potrzebuje pomocy. To nie moja wina, że mój system alarmowy jest włączony – to naturalna reakcja na niebezpieczną sytuację. Moja jedyna odpowiedzialność to poszukanie bezpiecznego miejsca i wsparcia, które złagodzi ten biologiczny alarm, abym mogła zadbać o nas oboje. Pomoc nie jest słabością – jest aktem odwagi i troski.”

Warto pamiętać:

• Wina ≠ odpowiedzialność → nie kontrolowałaś Osi HPA, ale możesz szukać pomocy dziś
• Programowanie ≠ wyrok → zwiększona podatność może być złagodzona bezpiecznym środowiskiem
• Trauma ≠ porażka charakteru → to biologiczna rana, nie moralna słabość

Sygnały ostrzegawcze: Kiedy ciało krzyczy o pomoc

Dla praktyka (położna, lekarz ginekolog, psycholog):

☐ Pacjentka unika kontaktu wzrokowego, wycofuje się przy dotyku podczas badania
☐ Nieuzasadnione medycznie opóźnienia w rozpoczęciu opieki prenatalnej
☐ Widoczne ślady urazów (siniaki, zadrapania) w miejscach nietypowych dla upadków
☐ Partner nadmiernie kontrolujący – mówi za nią, nie pozwala zostać sam na sam z lekarzem
☐ Lęk nieproporcjonalny do sytuacji medycznej, dysocjacja podczas badania
☐ Nawracające infekcje, bóle bez przyczyny medycznej, zaburzenia snu

Dla osoby doświadczającej (kobieta w ciąży):

☐ Trudności z regulacją snu – bezsenność mimo zmęczenia lub nadmierna senność jako ucieczka
☐ Stałe napięcie mięśni (szczególnie karku, ramion, szczęki), bóle głowy bez wyraźnej przyczyny
☐ Nieustanne uczucie „bycia na krawędzi” – hiperczujność na dźwięki, ruchy innych osób
☐ Trudności w tworzeniu więzi emocjonalnej z płodem – odłączanie się
☐ Nawracające, intruzywne obrazy lub myśli o przemocy, zagrożeniu
☐ Poczucie bycia w pułapce, niemożności ucieczki

Jak rozpoznać chroniczny stres w ciąży? (Autorefleksja)

Zaznacz te objawy, które doświadczasz regularnie (nie jednorazowo):

W relacji do siebie:

☐ Trudności z regulacją snu – bezsenność mimo zmęczenia
☐ Stałe napięcie mięśni, bóle głowy bez wyraźnej przyczyny medycznej
☐ Nieustanne uczucie „bycia na krawędzi” – hiperczujność
☐ Nagłe wybuchy złości lub płaczu nieproporcjonalne do sytuacji
☐ Trudności w tworzeniu więzi emocjonalnej z płodem

W relacji do ciąży:

☐ Unikanie rozmów o ciąży, przyszłości, przygotowaniach do porodu
☐ Myślenie o ciąży jako „o czymś, co się dzieje, ale nie do mnie”
☐ Nawracające myśli o zagrożeniu, wypadkach
☐ Trudności z koncentracją, „mgła w głowie”
☐ Fizyczne objawy bez przyczyny medycznej (bóle brzucha, szybkie bicie serca)

W relacjach z innymi:

☐ Poczucie bycia w pułapce, niemożności ucieczki
☐ Izolacja – unikanie kontaktu z rodziną, przyjaciółmi
☐ Strach przed reakcją partnera na zwyczajne sytuacje
☐ Partner kontroluje dostęp do telefonu, pieniędzy, opieki medycznej

W sytuacjach kryzysowych:

☐ Bezpośrednie zagrożenie fizyczne (przemoc aktywna lub przewidywany atak)
☐ Utrata kontaktu z rzeczywistością (dysocjacja – „to się nie dzieje naprawdę”)
☐ Myśli samobójcze lub o samookaleczeniu
☐ Brak wyczuwania ruchów dziecka po urazie fizycznym

Interpretacja:
Jeśli zaznaczyłaś 3 lub więcej – Twoje ciało sygnalizuje, że system alarmowy jest włączony. To nie jest słabość. To jest SOS.

Mity vs Fakty

Mit: „Jeśli nie jestem w stanie się uspokoić, krzywdzę swoje dziecko – to moja wina.”
Fakt: Reakcja stresowa to biologiczny mechanizm obronny, na który nie masz bezpośredniej kontroli siłą woli. Obciążenie allostatyczne nie jest winą – jest sygnałem, że potrzebujesz wsparcia [4].

Mit: „Krótki stres (np. wypadek) ma takie same konsekwencje jak przewlekła przemoc.”
Fakt: Ostry stres uruchamia Oś HPA, która potem się wyłącza – to naturalna reakcja. Przewlekły stres (chroniczna przemoc) utrzymuje system alarmowy włączony przez tygodnie/miesiące – to ma znaczenie dla programowania płodowego [3, 6].

Mit: „Jeśli doświadczyłam przemocy w ciąży, moje dziecko na pewno będzie miało problemy.”
Fakt: Programowanie płodowe oznacza zwiększoną podatność, nie deterministyczny wyrok. Bezpieczne środowisko po narodzinach, budowanie zdrowej więzi, wczesna interwencja terapeutyczna to potężne czynniki chroniące [8].

Mit: „Powinienem być silniejsza – inni dają radę w trudnych sytuacjach.”
Fakt: Każde ciało ma inny „punkt przełamania” obciążenia allostatycznego. To nie jest kwestia charakteru – to biologia. Resilience (odporność) można budować, ale wymaga wsparcia, nie samotnej walki [4].

Mit: „Jeśli nie mogę karmić piersią po stresie prenatalnym, jestem gorszą matką.”
Fakt: Karmienie piersią (jeśli możliwe i komfortowe) wzmacnia więź. Ale jeśli jest źródłem dodatkowego stresu – wybór innej formy karmienia jest równie dobry. Najważniejsze jest bezpieczeństwo emocjonalne matki [10].

Co na to kultura?

„Matka i dziecko. Pierwsze 1000 dni” – Aleksandra Piotrowska

Co? Książka (wydanie polskie 2020, Wydawnictwo Znak)
Autorka: Aleksandra Piotrowska (położna, doula)
Wydawca: Wydawnictwo Znak, Kraków
Dlaczego ona? Polska położna opisuje pierwszy 1000 dni życia dziecka (od poczęcia do 2. roku życia) z perspektywy biologicznej i emocjonalnej. Rozdział o stresie w ciąży pisany z troską, bez stygmatyzacji. Praktyczne porady dla przyszłych matek.
Gdzie znaleźć? Empik, TaniaKsiazka.pl, księgarnie stacjonarne

„Ciało pamięta. Psychofizjologia traumy” – Bessel van der Kolk

Co? Książka (wydanie polskie 2014, Wydawnictwo Czarna Owca)
Autor: Bessel van der Kolk (psychiatra, ekspert traumy)
Wydawca: Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa
Dlaczego ona? Światowy autorytet w dziedzinie traumy wyjaśnia, jak ciało „pamięta” traumatyczne doświadczenia i jak je przepracowywać. Choć nie skupia się tylko na ciąży, rozdział o stresie prenatalnym i międzypokoleniowej transmisji traumy jest kluczowy dla zrozumienia mechanizmów.
Gdzie znaleźć? Empik, księgarnie, audiobook

Co robić praktycznie?

1. Zasada STOP – reset w 90 sekund (gdy czujesz atak lęku)

Gdy poczujesz, że system alarmowy się włącza (serce przyspiesza, oddech płytki, panika), możesz użyć techniki STOP.

Instrukcja:

S – Stop: Zatrzymaj się fizycznie (jeśli to bezpieczne). Stań lub usiądź.

T – Take a breath: Weź jeden głęboki oddech, licząc do 4 na wdechu, do 6 na wydechu.

O – Observe: Obserwuj otoczenie. Nazwij 3 rzeczy, które widzisz (klamka, obraz, filiżanka).

P – Proceed: Postępuj dalej, ale wolniej. Nie uciekaj przed emocją – pozwól jej być.

Dlaczego działa? Te techniki aktywują układ przywspółczulny – część układu nerwowego odpowiedzialną za uspokojenie. Fizjologicznie niemożliwe jest jednoczesne bycie w panice i spokojnym oddechu [11].

2. Technika 5-4-3-2-1 – kotwiczenie zmysłowe (5 minut)

Gdy czujesz dysocjację („to się nie dzieje naprawdę”) lub przytłaczający lęk, ta technika przywraca kontakt z „tu i teraz”.

Instrukcja:

Nazwij 5 rzeczy, które widzisz (klamka, obraz, filiżanka, okno, telefon)

Nazwij 4 rzeczy, które czujesz dotykiem (stopy na podłodze, ubranie na skórze, powietrze na twarzy)

Nazwij 3 rzeczy, które słyszysz (oddech, szum lodówki, ptaki za oknem)

Nazwij 2 rzeczy, które pachną (kawa, mydło, powietrze)

Nazwij 1 rzecz, którą smakujesz (może być wspomnienie smaku)

Dlaczego działa? Angażowanie zmysłów przerywa pętlę lękową i przywraca poczucie obecności w ciele [11].

3. Oddech Kotwica – reset układu nerwowego (2 minuty, codziennie)

Prosta, codzienną praktyka oddechowa, która uczy ciało, że może być spokój.

Instrukcja:

Połóż jedną dłoń na brzuchu, drugą na sercu.

Oddychaj:

• 4 sekundy wdech (brzuch się unosi)
• 6 sekund wydech (brzuch opada)

Skup się na dotyku stóp na podłodze. Wyobraź sobie korzenie wrastające w ziemię.

Powtórz 10 razy.

Dlaczego działa? Kontrolowany oddech aktywuje nerw błędny, przełączając układ nerwowy z trybu „walcz-uciekaj” na tryb „odpoczywaj-regeneruj” [11].

4. JA-komunikat – jak mówić o niewyobrażalnym (w rozmowie z lekarzem/położną)

Gdy czujesz, że potrzebujesz pomocy, ale nie wiesz, jak zacząć rozmowę o przemocy.

Instrukcja:

Zamiast: „Nie wiem, jak to powiedzieć…”
Spróbuj: „Potrzebuję pomocy. W domu nie jest bezpiecznie. Nie wiem, co robić.”

Pamiętaj: Położna/lekarz są zobowiązani tajemnicą zawodową. Mogą skierować Cię do specjalisty.

Jeśli partner nie pozwala zostać sam na sam – poproś o wizytę „tylko z lekarzem” (np. „potrzebuję badania intymnego”).

Dlaczego działa? Konkretne sformułowanie „nie jest bezpiecznie” daje lekarzowi jasny sygnał. Nie musisz opowiadać szczegółów – wystarczy, że powiesz „potrzebuję pomocy” [10].

5. Psychoterapia uwrażliwiona na traumę (gdy objawy się nasilają)

Jeśli chroniczny stres, nawracające myśli o traumie, trudności w codziennym funkcjonowaniu lub więzi z dzieckiem utrudniają życie – warto szukać specjalisty.

Instrukcja:

Szukaj terapeuty specjalizującego się w traumie prenatalnej / perinatalnej.

Skuteczne podejścia:

• ACT (Terapia Akceptacji i Zaangażowania) – uczy radzenia sobie z trudnymi emocjami bez walki z nimi
• EMDR (Desensytyzacja i przetwarzanie ruchami gałek ocznych) – skuteczna w przetwarzaniu traumatycznych wspomnień (w ciąży z dodatkowymi środkami ostrożności)
• Terapia skoncentrowana na więzi – buduje bezpieczną relację między matką a dzieckiem

Najlepiej zrobić to jeszcze w ciąży, aby zmniejszyć obciążenie allostatyczne przed porodem.

Dlaczego działa? Praca terapeutyczna zmienia nie tylko „jak myślisz o traumie”, ale też „jak Twoje ciało na nią reaguje” – obniża poziom kortyzolu, resetuje Oś HPA [10].

Pełne protokoły trauma-informed care dostępne na szkoleniach dla położnych i lekarzy – zapytaj o szkolenie.

 „Ciało pamięta wszystko, co umysł wolałby zapomnieć.”
— Bessel van der Kolk, „Przebudzenie tygrysa”, 2014

Trauma w ciąży to proces biologiczny, nie wyrok moralny. Dziecko w brzuchu jest cichym świadkiem, którego rozwój jest programowany przez środowisko hormonalne matki – ale to programowanie oznacza podatność, nie fatalność.

Twoje ciało nie jest winne. Oś HPA włączyła się, bo to jej zadanie – chronić Cię przed zagrożeniem. Nie mogłaś tego kontrolować. Ale możesz szukać pomocy dziś.

Bezpieczne środowisko po narodzinach, budowanie zdrowej więzi, wczesna interwencja terapeutyczna – to potężne czynniki chroniące, które mogą neutralizować wczesne adaptacje. Resilience można budować przez całe życie.

Nasza droga do psychoodporności zaczyna się od zrozumienia tego mechanizmu, przyjęcia braku winy i podjęcia dziś lub jutro pierwszego, najmniejszego kroku w kierunku bezpieczeństwa.

Bo choć nie możemy cofnąć czasu, możemy zmienić przyszłość.

Czas na refleksję…

1. Czy w moim otoczeniu jest kobieta w ciąży, która może potrzebować wsparcia – ale nie powie o tym głośno?
2. Jak mogę stworzyć przestrzeń, w której pytanie „czy czujesz się bezpiecznie?” nie będzie osądzaniem, ale zaproszeniem?
3. Jeśli jestem osobą, która doświadczyła traumy w ciąży – co jedno małe mogę dziś zrobić dla siebie? (telefon do terapeutki? rozmowa z przyjaciółką? zapisanie się na wizytę?)
4. Jakie mam przekonania o „dobrej matce” – i czy pozwalają mi prosić o pomoc, czy mnie od niej odcinają?
5. Gdybym wiedziała, że moje dziecko może być chronione bezpiecznym środowiskiem po narodzinach – co bym zmieniła już dziś?

 „Ludzie potrzebują nie rad, lecz obecności.”
— Jean Vanier, „Becoming Human”, 1998

Jeśli ten artykuł otworzył pytania…

Jeśli ten artykuł otworzył pytania, na które nie masz jeszcze odpowiedzi, zapraszam do kontaktu. Prowadzę konsultacje dla kobiet w okresie perinatalnym oraz dla specjalistów pracujących z traumą prenatalną.

Kontakt: sabrina.terapia.coaching@gmail.com

Bibliografia

[1] Makara-Studzińska, M., Krzyżanowska, E., & Sidor, K. (2013). Przemoc wobec kobiet w ciąży. Hygeia Public Health, 48(2), 177-182. http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2013/hyg-2013-2-177.pdf

[2] World Health Organization. (2024). Guidelines on responding to intimate partner violence and sexual violence against women. WHO Press.

[3] Lupien, S. J., McEwen, B. S., Gunnar, M. R., & Heim, C. (2009). Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behaviour and cognition. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 434-445. https://doi.org/10.1038/nrn2639

[4] McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation: Central role of the brain. Physiological Reviews, 87(3), 873-904. https://doi.org/10.1152/physrev.00041.2006

[5] Radtke, K. M., Ruf, M., Gunter, H. M., Dohrmann, K., Schauer, M., Meyer, A., & Elbert, T. (2011). Transgenerational impact of intimate partner violence on methylation in the promoter of the glucocorticoid receptor. Translational Psychiatry, 1(7), e21. https://doi.org/10.1038/tp.2011.21

[6] Barker, D. J. P. (2007). The origins of the developmental origins theory. Journal of Internal Medicine, 261(5), 412-417. https://doi.org/10.1111/j.1365-2796.2007.01809.x

[7] Cottrell, E. C., & Seckl, J. R. (2009). Prenatal stress, glucocorticoids and the programming of adult disease. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 3, 19. https://doi.org/10.3389/neuro.08.019.2009

[8] Van den Bergh, B. R. H., van den Heuvel, M. I., Lahti, M., Braeken, M., de Rooij, S. R., Entringer, S., … & Schwab, M. (2020). Prenatal developmental origins of behavior and mental health: The influence of maternal stress in pregnancy. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 117, 26-64. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2017.07.003

[9] Buss, C., Davis, E. P., Shahbaba, B., Pruessner, J. C., Head, K., & Sandman, C. A. (2012). Maternal cortisol over the course of pregnancy and subsequent child amygdala and hippocampus volumes and affective problems. PNAS, 109(20), E1312-E1319. https://doi.org/10.1073/pnas.1201295109

[10] American College of Obstetricians and Gynecologists. (2023). Committee Opinion: Intimate Partner Violence. Obstetrics & Gynecology, 141(2), e65-e80.

[11] Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, and self-regulation. New York: W. W. Norton & Company.

Nota informacyjna i etyczna

Materiały zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Przedstawione treści, opisy mechanizmów, przykłady oraz proponowane kierunki refleksji nie stanowią porady medycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej ani prawnej i nie mogą zastąpić indywidualnej diagnozy, terapii ani konsultacji ze specjalistą.

Jeżeli doświadczasz trudności natury emocjonalnej, relacyjnej, zdrowotnej lub znajdujesz się w sytuacji kryzysowej, warto skorzystać z pomocy wykwalifikowanego specjalisty – psychologa, psychoterapeuty, lekarza, prawnika lub organizacji oferującej profesjonalne wsparcie. W sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa lub dobrostanu niezbędne jest podjęcie bezpośrednich działań pomocowych.

Celem artykułu jest wspieranie świadomości, porządkowanie pojęć, nazywanie doświadczeń oraz wskazywanie możliwych kierunków dalszych działań.

Czerwone flagi – kiedy szukać specjalisty NATYCHMIAST:

• Bezpośrednie zagrożenie fizyczne – przemoc aktywna lub przewidywany atak
• Utrata kontaktu z rzeczywistością (dysocjacja) – poczucie „to się nie dzieje naprawdę”, „jestem poza swoim ciałem”
• Myśli samobójcze lub o samookaleczeniu
• Brak wyczuwania ruchów dziecka po urazie fizycznym
• Chroniczny stres utrzymujący się przez całą ciążę – bez przerwy, bez ulgi

Gdzie szukać pomocy:

• Niebieska Linia – 116 123 (całodobowo, anonimowo, bezpłatnie – pomoc dla osób doświadczających przemocy)
• Policja – 112 (bezpośrednie zagrożenie)
• Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Psychicznym – 800 70 2222
• Poradnie zdrowia psychicznego (NFZ) – diagnostyka i terapia
• Polskie Towarzystwo Psychologiczne – lista certyfikowanych terapeutów: www.ptp.org.pl
• SOR położniczy – każdy uraz brzucha w ciąży wymaga oceny medycznej

Ochrona danych i poufność:

Wszystkie przykłady, studia przypadków i sytuacje opisane w artykule zostały zmienione, zagregowane lub są fikcyjnymi konstrukcjami edukacyjnymi. Wszelkie podobieństwa do konkretnych osób, sytuacji lub zdarzeń są całkowicie przypadkowe i niezamierzone.

Licencja: © Sabrina Kowalczyk | PsychoEdukacja | Wszelkie prawa zastrzeżone