Ulotne zagrożenie – jak nikotyna kształtuje mózg dziecka, zanim się urodzi

Odkryj, dlaczego dym, który wydaje się znikać, zostawia trwały ślad w rozwijającym się mózgu

Dla kogo: Rodzice, przyszłe matki, psychologowie, pedagodzy
Data wydania: 07.10.2025r
Data aktualizacji: 30.01.2026
Autorka: Sabrina Kowalczyk
Szacowany czas czytania: 16 min

Historia, która zaczyna się przed narodzinami

Krystyna Nowak mieszka w sercu Zagłębia, gdzie papierosy od zawsze były częścią codzienności – symbolem przerwy, luzu, towarzyskości.

„Kiedyś to była elegancja,” mówi, przekręcając obrączkę na palcu. „Papieros w dłoni, czerwona szminka, kieliszek wina – wyglądało się seksy. Teraz wszyscy patrzą jak na trędowatą.”

Pali od liceum. Z przerwami, ale zawsze wraca. Nie potrafi inaczej – po prostu „lubi”. Mówi, że to jej pięć minut dla siebie, moment, kiedy może złapać oddech. Paradoksalne, prawda? Łapać oddech przez dym.

W ciąży paliła mniej. Czasem po kryjomu, na balkonie, żeby mąż nie widział. Uspokajała się, gdy czuła ruch dziecka – „znaczy, że wszystko okej”. Dziś jej syn ma osiem lat. Mówi: „Nie szkodziło, bo urodził się zdrowy. Punktacja Apgar 10.”

Tylko że zdrowie – to nie zawsze wynik badań przy urodzeniu. Czasem to cicha historia, która zaczyna się dużo wcześniej i ujawnia przez lata. Jak fotografia wywołująca się powoli w ciemni – najpierw niewidoczna, potem coraz wyraźniejsza.

Dlaczego odroczone konsekwencje uzależnień zacierają granicę między bezpieczeństwem a zagrożeniem – przez co to, co truje, wydaje się nieszkodliwe?

Jest coś zwodniczego w dymie papierosowym. Rozpływa się w powietrzu, znika, nie zostawia śladów. Wydaje się ulotny jak oddech. Tymczasem w ciele kobiety ciężarnej i jej nienarodzonego dziecka dzieje się coś przeciwnego – nikotyna zostaje, krąży, przenika, zmienia.

W Polsce pali około 26% dorosłych. Wśród kobiet w wieku rozrodczym – co piąta. Najnowsze dane z 2024 roku pokazują, że mimo kampanii antynikotynowych, od 10 do 15% kobiet przyznaje się do palenia w trakcie ciąży. „Po trochu”, „okazjonalnie”, „żeby się nie denerwować” – to najczęstsze usprawiedliwienia.

Ważne pojęcia

Prenatalna ekspozycja na tytoń (Prenatal Tobacco Exposure, PTE) | Narażenie płodu na substancje zawarte w dymie tytoniowym w okresie ciąży – przez palenie czynne matki lub bierne wdychanie dymu. Wpływa na rozwój układu nerwowego, oddechowego i krążenia [1].

Prenatalna ekspozycja na nikotynę (Prenatal Nicotine Exposure, PNE) | Szersze pojęcie obejmujące narażenie płodu na nikotynę z różnych źródeł: papierosów tradycyjnych, e-papierosów, plastrów nikotynowych. Nikotyna przenika przez łożysko i osiąga wyższe stężenie we krwi płodu niż matki [2].

Bierne palenie (Environmental Tobacco Smoke, ETS) | Wdychanie dymu tytoniowego przez osobę niepalącą, znajdującą się w otoczeniu palących. Kobiety ciężarne narażone na ETS doświadczają podobnych skutków jak palące czynnie [3].

Receptory nikotynowe acetylocholiny (nicotinic acetylcholine receptors, nAChR) | Białka w układzie nerwowym, do których przyłącza się nikotyna, imitując działanie naturalnego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. W rozwijającym się mózgu płodu odpowiadają za migrację neuronów i tworzenie połączeń synaptycznych [2].

Aleksytymia (alexithymia) | Trudność w rozpoznawaniu i nazywaniu własnych emocji. Często występuje u dzieci z historią prenatalnej ekspozycji na substancje psychoaktywne, w tym nikotynę [4].

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) | Zaburzenie nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Badania pokazują 60% wyższe ryzyko wystąpienia ADHD u dzieci matek palących w ciąży [5].

Choreografia molekuł – jak nikotyna programuje mózg

Nikotyna to molekuła zwinna, mała, pokonująca barierę łożyskową w kilka minut. W rozwijającym się mózgu płodu zachowuje się jak fałszywy neuroprzekaźnik – udaje acetylocholinę, naturalną substancję potrzebną do prawidłowego rozwoju układu nerwowego.

Można to porównać do budowy domu, w którym część cegieł podmieniono na styropianowe makiety. Z zewnątrz wyglądają identycznie, ale struktura jest krucha, niestabilna.

Nikotyna wiąże się z receptorami nikotynowymi w mózgu płodu. Te receptory są kluczowe dla:

• migracji neuronów do właściwych miejsc w korze mózgowej
• tworzenia połączeń synaptycznych
• regulacji apoptozy (zaprogramowanej śmierci komórek niepotrzebnych)
• dojrzewania układów dopaminergicznego i serotoninergicznego

Gdy nikotyna zaburza te procesy, mózg dziecka rozwija się według zmienionego „planu budowy”. System dopaminergiczny – odpowiedzialny za motywację i nagrody – staje się nadwrażliwy. System serotoninergiczny – regulujący nastrój – niedojrzały. Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza – zarządzająca stresem – przestrojona na tryb alarmowy [2].

W skrócie: mózg dziecka uczy się reagować jak organizm osoby palącej – zanim jeszcze weźmie pierwszy oddech.

Dane, które nie pozwalają zapomnieć

Polskie badania pokazują niepokojący trend – wzrasta liczba kobiet używających e-papierosów w ciąży, wierząc, że są „bezpieczniejsze”. Tymczasem nikotyna pozostaje tą samą substancją, niezależnie od formy podania [1].

Badania międzynarodowe wskazują, że dzieci z prenatalną ekspozycją na nikotynę mają:

• 2,5-krotnie wyższe ryzyko rozwinięcia ADHD
• 3-krotnie wyższe ryzyko zaburzeń zachowania
• 60% wyższe ryzyko trudności w nauce
• 40% wyższe ryzyko zaburzeń lękowych [5]

Z życia wzięte

Ola, 8 lat – perfekcjonistka w pancerzu

W szkole perfekcyjna. „Złote dziecko”, mówią nauczyciele. Grzeczna, pilna, chce wszystkim dogodzić.

W domu – inna historia. Wybucha złością bez powodu, trzaska drzwiami, krzyczy, że jej nikt nie rozumie. Potem płacze z wyczerpania. Jej układ nerwowy żyje w ciągłym napięciu, którego ona sama nie potrafi nazwać.

Mama paliła „tylko przy kawie”, „maksymalnie trzy dziennie”. Wydawało się, że to za mało, żeby zaszkodzić. Ale mózg Oli zapisał inny scenariusz.

Wzorzec: Dysregulacja emocjonalna jako efekt nadwrażliwego układu dopaminergicznego – dziecko funkcjonuje w stanie chronicznego podwyższonego napięcia, które ujawnia się w bezpiecznym środowisku domowym.

Kuba, 12 lat – chłopiec, który nie może zwolnić

Diagnoza ADHD postawiona w drugiej klasie. Impulsywny, nie kończy zadań, gubi rzeczy, zapomina. Ritalin pomaga, ale tylko trochę.

W wywiadzie z rodzicami pada zdanie: „Paliłam kilka dziennie przez całą ciążę. Nie mogłam przestać, bo to był najgorszy okres w moim życiu.” Stres matki plus nikotyna – podwójne obciążenie dla rozwijającego się mózgu.

Kuba mówi: „Jak gdybym miał w głowie sto kanałów telewizyjnych naraz. I wszystkie krzyczą.”

Wzorzec: ADHD jako konsekwencja nieprawidłowego dojrzewania układu nerwowego – nikotyna zmieniła architekturę prefrontalnej kory mózgowej odpowiedzialnej za kontrolę uwagi i hamowanie impulsów.

Anna, 32 lata – oddech, którego nigdy nie było

Nigdy nie paliła, wręcz nie znosi dymu. Ma chroniczne problemy ze snem, ataki paniki, dysregulację emocjonalną.

W terapii EMDR odkrywa, że jej matka paliła paczkę dziennie w każdej z trzech ciąż. „To jakbym całe życie uczyła się oddychać spokojnie, a moje płuca pamiętały tylko dym” – mówi na sesji.

Anna ma też aleksytymię – trudność w rozpoznawaniu własnych emocji. Gdy terapeuta pyta „co czujesz?”, odpowiada „nie wiem”. Bo jej układ nerwowy nigdy nie nauczył się nazywać stanów wewnętrznych.

Wzorzec: Długoterminowe skutki prenatalnej ekspozycji ujawniające się w dorosłości – zaburzenia lękowe i trudności w regulacji emocjonalnej jako echo wczesnych deficytów rozwojowych.

Pułapka myślenia

Uproszczenie: „Skoro wszyscy tak robią, to normalne – więc nie szkodzi. A jak dziecko urodziło się zdrowe, to znaczy, że nic mu nie było.”

Dlaczego szkodzi:

To myślenie opiera się na błędzie poznawczym zwanym „znormalizowaną dewiancją” – gdy coś powszechne staje się przez to „normalne”, a więc w odczuciu społecznym „bezpieczne” [4].

Tymczasem neurobiologia nie negocjuje. Nikotyna działa na mózg płodu niezależnie od tego, ile osób w otoczeniu pali. Powszechność nie neutralizuje toksyczności.

Drugie niebezpieczeństwo to skala czasowa. Punktacja Apgar ocenia stan noworodka w pierwszych minutach życia – oddech, tętno, napięcie mięśniowe, reakcje. Nie ocenia architektury mózgu. Nie przewiduje, jak dziecko będzie regulować emocje w wieku szkolnym. Nie mierzy ryzyka ADHD, zaburzeń lękowych czy uzależnień w przyszłości.

Niektóre skutki ujawniają się dopiero po latach. Jak fotografia wywołująca się w ciemni – najpierw niewidoczna, potem coraz wyraźniejsza [5].

Nowe ujęcie: „To, że coś jest niewidoczne, nie znaczy, że nie istnieje. Nikotyna nie zostawia blizn na skórze – zapisuje je w układzie nerwowym. Nie łamie kości – zmienia architekturę mózgu. Nie krzyczy – szepcze przez pokolenia.”

Warto pamiętać:

• Powszechność ≠ bezpieczeństwo → to, że wszyscy tak robią, nie oznacza, że nie szkodzi
• Zdrowy przy urodzeniu ≠ zdrowy za 10 lat → niektóre skutki ujawniają się dopiero w rozwoju
• Niewidzialność ≠ nieistnienie → brak widocznych objawów nie znaczy brak konsekwencji neurobiologicznych

Sygnały ostrzegawcze: Kiedy skutki PTE stają się widoczne

Dla praktyka (psychologa, pedagoga, terapeuty):

☐ Dziecko wykazuje perfekcjonizm w szkole, ale w domu ma wybuchy złości niewspółmierne do sytuacji
☐ Trudności z koncentracją i pamięcią roboczą mimo normalnej inteligencji
☐ Labilność emocjonalna – gwałtowne przejścia między stanami (spokój → wybuch)
☐ Aleksytymia – trudność w nazywaniu własnych emocji („nie wiem, co czuję”)
☐ W wywiadzie: matka przyznaje się do palenia w ciąży („tylko trochę”, „okazjonalnie”)
☐ Współwystępowanie problemów: ADHD + zaburzenia snu + trudności relacyjne

Dla osoby pracującej nad sobą (rodzica, dorosłego z historią PTE):

☐ Czuję się jak „sprawnie działająca maszyna w stanie pogotowia” – nie potrafię się zrelaksować
☐ Mam trudności z zasypianiem mimo zmęczenia (umysł „nie wyłącza się”)
☐ Reaguję nadmiernie na drobne stresory – wszystko wydaje się zagrożeniem
☐ Trudno mi rozpoznać, czy jestem głodny/zmęczony/smutny – czuję ogólny dyskomfort
☐ Mam problemy z impulsywnością lub przeciwnie – z nadmierną kontrolą
☐ W rodzinie była historia palenia w ciąży (moja matka/ja w mojej ciąży)

Jak rozpoznać skutki prenatalnej ekspozycji na nikotynę? (Autorefleksja)

Obserwuj swoje reakcje lub reakcje dziecka przez miesiąc. Zaznacz sytuacje, które brzmią znajomo:

W relacji do siebie:

☐ Trudno mi się zrelaksować, nawet gdy nie ma powodu do stresu
☐ Mam problemy z regulacją emocji – od spokoju do wybuchu w kilka sekund
☐ Nie potrafię nazwać, co czuję – tylko „dobrze” lub „źle”
☐ Czuję chroniczne napięcie w ciele (szczęki, ramiona, brzuch)
☐ Mam trudności z zasypianiem mimo zmęczenia

W relacji do pracy/szkoły:

☐ Trudno mi się skupić na jednym zadaniu (tysiąc myśli naraz)
☐ Działam impulsywnie – zaczynam rzeczy, których nie kończę
☐ Potrzebuję zewnętrznej struktury (listy, przypomnienia), bo sama nie pamiętam
☐ Czuję się przepracowany/a, ale mało efektywny/a

W relacjach z innymi:

☐ Trudno mi zaufać, że ktoś będzie dostępny emocjonalnie
☐ Reaguję nadmiernie na krytykę (czuję się osobiście zaatakowany/a)
☐ Mam problem z wyrażaniem potrzeb – „nie chcę być ciężarem”
☐ W relacjach oscyluję między nadmierną bliskością a wycofaniem

W sytuacjach kryzysowych:

☐ Stresor wywołuje reakcję „walcz-uciekaj-zamrzyj” nieproporcjonalną do sytuacji
☐ Po kryzysie długo nie mogę się uspokoić (godziny, dni)
☐ Sięgam po substancje (nikotyna, alkohol, cukier) jako sposób na uspokojenie
☐ Mam trudności z proszeniem o pomoc – „muszę dać radę sam/a”

Interpretacja:
Jeśli zaznaczyłaś/eś 8 lub więcej – warto rozważyć, czy w Twojej historii była prenatalna ekspozycja na nikotynę lub inne substancje. To nie jest wyrok. To rozpoznanie. I początek drogi do świadomego przepracowania.

Mity vs Fakty

Mit: „Jeśli dziecko urodziło się zdrowe (Apgar 10), to znaczy, że palenie w ciąży nie zaszkodziło.”
Fakt: Punktacja Apgar ocenia stan noworodka w pierwszych minutach życia – oddech, tętno, napięcie mięśniowe. Nie ocenia architektury mózgu ani długoterminowych konsekwencji neurobiologicznych, które ujawniają się w rozwoju [5].

Mit: „E-papierosy są bezpieczniejsze w ciąży niż tradycyjne papierosy.”
Fakt: Nikotyna pozostaje tą samą substancją niezależnie od formy podania. E-papierosy dostarczają nikotynę, która przenika przez łożysko i zaburza rozwój mózgu płodu [1].

Mit: „Palenie trzech papierosów dziennie to za mało, żeby zaszkodzić.”
Fakt: Nie ma bezpiecznego poziomu ekspozycji na nikotynę w ciąży. Nawet niewielkie ilości wpływają na receptory nikotynowe w rozwijającym się mózgu płodu [2].

Mit: „Stres w ciąży szkodzi bardziej niż palenie – lepiej palić niż się denerwować.”
Fakt: Nikotyna sama w sobie jest stresorem dla płodu. Dodatkowo, palenie nie redukuje stresu – tylko maskuje jego objawy. Istnieją skuteczniejsze i bezpieczniejsze metody regulacji emocji w ciąży [3].

Mit: „Wszyscy w mojej rodzinie palili w ciąży i dzieci są normalne.”
Fakt: Skutki prenatalnej ekspozycji na nikotynę są zróżnicowane i zależą od wielu czynników (genetyka, środowisko, wsparcie). To, że niektóre dzieci „dają radę”, nie oznacza braku konsekwencji – tylko że konsekwencje są mniej widoczne [4].

Mit: „Jak już zaszłam w ciążę paląc, to nie ma sensu teraz rzucać – i tak już za późno.”
Fakt: Każdy tydzień bez nikotyny ma znaczenie. Mózg płodu rozwija się przez całą ciążę. Rzucenie palenia nawet w drugim lub trzecim trymestrze zmniejsza ryzyko powikłań [5].

Co na to kultura?

„Czułe narodziny” – Magdalena Suchodolska

Co? Książka (wydanie III rozszerzone, 2023)
Autor: Magdalena Suchodolska
Wydawca: Wydawnictwo Mamania, Warszawa
Dlaczego ona? Polska położna i edukatorka perinatalna opisuje kompleksowo aspekty zdrowej ciąży, w tym wpływ substancji psychoaktywnych na rozwój płodu. Rozdział „Trucizny, które nie bolą” porusza temat nikotyny, alkoholu i leków w ciąży językiem przystępnym, ale opartym na badaniach.
Gdzie znaleźć? Empik, TaniaKsiazka.pl, księgarnie stacjonarne

„Lęk przed porodem” – Karolina Macios (reż.)

Co? Film dokumentalny (2022)
Reżyseria: Karolina Macios
Producent: Canal+ Polska
Dlaczego on? Porusza temat traumy prenatalnej, stresu w ciąży i jego wpływu na dziecko. Jedna z bohaterek opowiada o walce z uzależnieniem od nikotyny w ciąży – bez osądzania, z empatią. Film pokazuje, że trudności w ciąży nie są „winą”, ale wyzwaniem wymagającym wsparcia.
Gdzie znaleźć? Canal+ online, Ninateka (VOD)

Co robić praktycznie?

1. Rytuał „Oddychamy jak ocean” (5 minut dziennie)

Gdy zauważasz u siebie lub u dziecka oznaki napięcia (zaciśnięte szczęki, przyspieszone myśli, trudność w uspokojeniu), możesz wprowadzić prosty rytuał oddechowy.

Instrukcja:

Usiądź wygodnie, stopy na ziemi. Możesz zamknąć oczy lub patrzeć w jeden punkt.

Wdech przez nos na 4 sekundy – wyobraź sobie, że fala oceanu płynie do brzegu.

Zatrzymaj oddech na 4 sekundy – cisza między falami.

Wydech przez usta na 6 sekund – fala wraca do morza, zabierając napięcie.

Powtórz 5 razy.

Dlaczego działa? Kontrolowany oddech aktywuje nerw błędny, przełączając układ nerwowy z trybu „walcz-uciekaj” na tryb „odpoczywaj-regeneruj”. Dla dzieci z historią PTE, których układ nerwowy nauczył się żyć w pogotowiu, to ćwiczenie to symboliczne „przeprogramowanie” – uczymy ciało, że może być spokój [3].

2. Nazywanie emocji bez oceny (10 minut, gdy powstaje trudna emocja)

Dzieci i dorośli z historią PTE często mają aleksytymię – trudność w rozpoznawaniu i nazywaniu uczuć. To ćwiczenie pomaga odbudować most między ciałem a świadomością.

Instrukcja:

Gdy zauważasz trudną emocję (u siebie lub dziecka), zatrzymaj się.

Zapytaj: „Co teraz czujesz w ciele?” (nie „co myślisz”, tylko „co czujesz”).

Pomóż nazwać: „Widzę, że twoje ciało jest napięte. To może być złość? Strach? Smutek? Coś innego?”

Nie oceniaj, nie rozwiązuj – tylko nazwij i zostań z tym.

Dlaczego działa? Nazywanie emocji angażuje lewą półkulę mózgu (odpowiedzialną za język), co „uspokaja” prawą półkulę (odpowiedzialną za emocje). Proces nazywania redukuje intensywność emocji o około 30% – zjawisko znane jako „name it to tame it” [4].

3. Plan dnia z wizualizacją (20 minut raz w tygodniu na przygotowanie)

Dzieci z PTE potrzebują więcej zewnętrznych ram niż inne. Chaos jest dla nich zagrożeniem. Przewidywalność – bezpieczeństwem.

Instrukcja:

Stwórz wizualny plan dnia z dzieckiem – rysunki, zdjęcia, ikony (nie tylko słowa).

Poranek: zdjęcie śniadania, szkoły, plecaka.

Popołudnie: zdjęcie domu, odrabiania lekcji, zabawy.

Wieczór: zdjęcie kolacji, kąpieli, książki.

Powieś plan w widocznym miejscu. Codziennie rano przeglądajcie razem.

Dlaczego działa? Dla układu nerwowego działającego w trybie alarmowym, przewidywalność obniża poziom kortyzolu (hormonu stresu). Wizualizacja angażuje prawą półkulę mózgu, co pomaga dzieciom z trudnościami w przetwarzaniu werbalnym [5].

4. Terapia somatyczna – rozładowanie napięcia z ciała (30 minut, 1-2 razy w tygodniu)

Dla dorosłych z historią PTE, którzy noszą chroniczne napięcie „zakodowane” w układzie nerwowym.

Instrukcja:

Znajdź certyfikowanego terapeutę TRE (Trauma & Tension Releasing Exercises) lub SE (Somatic Experiencing).

Sesje polegają na delikatnych ruchach, które pozwalają ciału „uwolnić” napięcie bez przepracowywania traumy werbalnie.

To nie rozmowa – to praca z ciałem. Możesz drżeć, płakać, ziewać – wszystko to naturalne reakcje rozładowania.

Dlaczego działa? Trauma prenatalna jest zapisana w ciele, nie w pamięci werbalnej. Terapie somatyczne pozwalają przepracować te zapisy bezpośrednio na poziomie układu nerwowego, bez konieczności „opowiadania historii” [2].

Pełne protokoły pracy z dziećmi i dorosłymi z historią prenatalnej ekspozycji na nikotynę dostępne na szkoleniach – zapytaj o szkolenie.

💬 „Ciało pamięta wszystko, co umysł wolałby zapomnieć.”
— Bessel van der Kolk, „Przebudzenie tygrysa”, 2014

Krystyna Nowak z początku tego artykułu rzuciła palenie, gdy jej syn poszedł do szkoły i zaczęły się problemy. „Gdybym wiedziała…” – zaczyna i nie kończy. Bo co tu kończyć? Przeszłości nie zmieni.

Ale jej historia może pomóc innym zobaczyć to, co ulotne, zanim stanie się trwałe. Nikotyna nie zostawia blizn na skórze – zapisuje je w układzie nerwowym. Nie łamie kości – zmienia architekturę mózgu. Nie krzyczy – szepcze przez pokolenia.

To, że coś jest niewidoczne, nie znaczy, że nie istnieje. Dym papierosowy rozpływa się w powietrzu, ale w ciele matki i dziecka zostaje. Zmienia, programuje, przestraja. I nawet jeśli dziecko urodzi się z Apgar 10, jego mózg pamięta inną historię.

Każdy oddech bez dymu to szansa na zdrowy początek. Dla dziecka, które dopiero ma przyjść na świat. Dla jego dzieci. I dla dzieci jego dzieci.

Czas na refleksję…

1. Czy wiem, jak w mojej rodzinie rozumiano słowo „ulga”? Czy była kojarzona z substancjami, czynnościami, czy może relacjami?
2. Jakie niewidzialne nawyki przekazuję dzieciom, nawet nie mówiąc ani słowa? Co modeluję swoim zachowaniem?
3. Czy potrafię zauważyć skutki tego, co nie boli od razu? Czy dostrzegam ciche sygnały, zanim staną się krzykiem?
4. Gdybym wiedział/a, że moje dzisiejsze decyzje wpływają na mózg mojego dziecka za 10 lat – co bym zmienił/a?
5. Jak mogę dziś stworzyć przestrzeń dla spokoju – dla siebie i dla tych, którzy przyjdą po mnie?

💬 „Nie możemy zmienić tego, czego nie widzimy, ani pokochać tego, czego nie znamy.”
— Richard Schwartz, twórca terapii IFS, wykład z 2018 r.

Jeśli ten artykuł otworzył pytania…

Jeśli ten artykuł otworzył pytania, na które nie masz jeszcze odpowiedzi, zapraszam do kontaktu. Prowadzę konsultacje dla rodziców, terapeutów i pedagogów pracujących z dziećmi z historią prenatalnej ekspozycji na substancje psychoaktywne.

Więcej informacji: sabrina.terapia.coaching@gmail.com

Bibliografia

[1] Cnattingius, S. (2004). The epidemiology of smoking during pregnancy: Smoking prevalence, maternal characteristics, and pregnancy outcomes. Nicotine & Tobacco Research, 6(Suppl 2), S125-S140. https://doi.org/10.1080/14622200410001669187

[2] Slotkin, T. A. (2008). If nicotine is a developmental neurotoxicant in animal studies, dare we recommend nicotine replacement therapy in pregnant women and adolescents? Neurotoxicology and Teratology, 30(1), 1-19. https://doi.org/10.1016/j.ntt.2007.09.002

[3] Heszen, I., & Sęk, H. (2020). Psychologia zdrowia (wydanie 4. rozszerzone). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[4] Oleś, P. K. (2021). Psychologia rozwoju człowieka: Ciągłość – zmiana – integracja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[5] Strelau, J. (red.). (2019). Psychologia: Podręcznik akademicki. Tom 2: Psychologia ogólna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Nota informacyjna i etyczna

Materiały zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Przedstawione treści, opisy mechanizmów, przykłady oraz proponowane kierunki refleksji nie stanowią porady medycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej ani prawnej i nie mogą zastąpić indywidualnej diagnozy, terapii ani konsultacji ze specjalistą.

Jeżeli doświadczasz trudności natury emocjonalnej, relacyjnej, zdrowotnej lub znajdujesz się w sytuacji kryzysowej, warto skorzystać z pomocy wykwalifikowanego specjalisty – psychologa, psychoterapeuty, lekarza, prawnika lub organizacji oferującej profesjonalne wsparcie. W sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa lub dobrostanu niezbędne jest podjęcie bezpośrednich działań pomocowych.

Celem artykułu jest wspieranie świadomości, porządkowanie pojęć, nazywanie doświadczeń oraz wskazywanie możliwych kierunków dalszych działań.

Czerwone flagi – kiedy szukać specjalisty:

• Dziecko wykazuje chroniczne problemy z regulacją emocji mimo wprowadzonych strategii wsparcia
• Objawy ADHD, zaburzenia lękowe lub depresja utrzymują się powyżej 6 miesięcy
• Rodzic czuje przemożną winę związaną z paleniem w ciąży, co prowadzi do depresji lub myśli samobójczych
• Uzależnienie od nikotyny (lub innych substancji) w obecnej ciąży – mimo prób samodzielnego rzucenia
• Dorosły z historią PTE doświadcza nawracających ataków paniki, trudności w funkcjonowaniu zawodowym lub relacjach

Gdzie szukać pomocy:

• Poradnie zdrowia psychicznego (NFZ) – diagnostyka i terapia dzieci i dorosłych
• Polskie Towarzystwo Psychologiczne – lista certyfikowanych terapeutów: www.ptp.org.pl
• Telefon zaufania – 116 123 (całodobowo, bezpłatnie, anonimowo)
• Poradnie laktacyjne i perinatalne – wsparcie dla kobiet w ciąży i po porodzie
• Fundacja DKMS – Program „Zdrowe narodziny” (edukacja prenatalna)

Ochrona danych i poufność:

Wszystkie przykłady, studia przypadków i sytuacje opisane w artykule zostały zmienione, zagregowane lub są fikcyjnymi konstrukcjami edukacyjnymi. Wszelkie podobieństwa do konkretnych osób, sytuacji lub zdarzeń są całkowicie przypadkowe i niezamierzone.

Licencja: © Sabrina Kowalczyk | PsychoEdukacja | Wszelkie prawa zastrzeżone